1. Khái niệm

- Máy siêu âm và đầu dò siêu âm là nhóm thiết bị chẩn đoán hình ảnh được sử dụng với tần suất cao tại các bệnh viện, đặc biệt ở các chuyên khoa Sản – Nhi. Chất lượng đầu dò quyết định trực tiếp đến độ chính xác hình ảnh và an toàn cho người bệnh. Tuy nhiên, đầu dò siêu âm, bộ phận cốt lõi của thiết bị lại là linh kiện dễ hư hỏng, chi phí sửa chữa lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chẩn đoán. Vì vậy, công tác quản lý, bảo trì và sử dụng đúng quy trình là yêu cầu thiết yếu đối với bệnh viện.

2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của đầu dò siêu âm

- Đầu dò siêu âm hoạt động trên nguyên lý áp điện, trong đó các tinh thể áp điện tạo và thu sóng âm tần số cao. Tín hiệu phản hồi từ mô được chuyển hóa thành hình ảnh nhờ bộ xử lý của máy siêu âm, cấu tạo gồm:

• Tinh thể áp điện: tạo và thu sóng âm, thành phần quyết định độ nhạy và độ phân giải.
• Lớp truyền âm: tối ưu hóa đường đi của sóng.
• Vỏ bảo vệ: đạt tiêu chuẩn chống nước/hóa chất.
• Dây cáp: dẫn hàng trăm tín hiệu – bộ phận dễ hư hỏng nhất.

- Tần số đầu dò ảnh hưởng lớn đến chất lượng hình ảnh: tần số cao cho hình ảnh sắc nét nhưng nông; tần số thấp xuyên sâu nhưng độ phân giải giảm.

3. Ứng dụng các loại đầu dò trong lâm sàng

- Hiện nay các bệnh viện sử dụng nhiều loại đầu dò khác nhau, gồm:

• Convex (2-6 MHz): Sử dụng trong siêu âm sản, phụ khoa, bụng tổng quát.
• Linear (7-15 MHz): Đánh giá mô nông, mạch máu, cơ xương khớp, tuyến giáp.
• Phased Array (1-5 MHz): Siêu âm tim và lồng ngực.
• Đầu dò âm đạo/Trực tràng (5-9 MHz): Siêu âm đầu dò âm đạo (TVS), yêu cầu quy trình khử khuẩn nghiêm ngặt.
• Đầu dò 3D/4D: Sử dụng nhiều trong khảo sát hình thái thai nhi.

- Sự đa dạng này đòi hỏi công tác quản lý phải chi tiết theo từng loại đầu dò nhằm giảm hư hỏng và đảm bảo chất lượng chẩn đoán.

4. Các dạng hư hỏng thường gặp và dấu hiệu nhận biết

- Nứt bề mặt đầu dò: Nứt bể lớp bảo vệ gây giảm chất lượng hình ảnh và tiềm ẩn nguy cơ rò điện, nhiễm sóng điện từ, nhiễm khuẩn. Đây là lỗi nguy hiểm, cần ngưng sử dụng ngay.

- Đứt gãy dây cáp: Hình ảnh xuất hiện sọc, nhiễu khi di chuyển dây. Nguyên nhân chủ yếu do cuộn dây gấp khúc, kéo mạnh hoặc va chạm.

- Rò nước, vào gel: Xuất hiện bóng nước trong đầu dò, gây hư linh kiện bên trong. Lỗi này nghiêm trọng và thường phải thay mới.

- Chết tinh thể (Dead element): Hình ảnh có một hoặc nhiều vạch đen dọc, gây mất thông tin hình ảnh. Cần kỹ thuật viên kiểm tra bằng phần mềm.

(Hình ảnh minh họa về các dạng hư hỏng)

5. Quản lý thiết bị

- Các bước kiểm tra, vận hành sử dụng thiết bị bao gồm:

• An toàn điện.
• Sai số đo kích thước.
• Độ phân giải theo chiều dọc/ngang.
• Mức độ đồng nhất hình ảnh.
• Độ xuyên sâu của chùm tia siêu âm.

6. Quy trình vệ sinh – Khử khuẩn đầu dò:

- Để đảm bảo an toàn cho người bệnh, đặc biệt trong sản khoa, quy trình khử khuẩn phải được tuân thủ nghiêm ngặt:

• Đầu dò ngoài da: Lau sạch gel, sát khuẩn bằng dung dịch theo khuyến cáo hãng, không được ngâm.
• Đầu dò nội soi âm đạo/trực tràng: Bắt buộc khử khuẩn mức độ cao (HLD) bằng Cidex OPA, hydrogen peroxide hoặc dung dịch HLD khác.
• Sử dụng bao cao su chuyên dụng và gel vô khuẩn.
• Ghi chép nhật ký khử khuẩn cho từng đầu dò nội soi.

7. Công tác quản lý và bảo trì thiết bị:

- Quản lý hồ sơ và theo dõi: Quản lý model, số serial, ngày mua, nhà cung cấp, hãng sản xuất, nhà sản xuất theo dõi tần suất sử dụng từng đầu dò, ghi nhận lịch sử sửa chữa, thay thế, khử khuẩn.

- Bảo trì, bảo dưỡng định kỳ: Kiểm tra cáp, vỏ đầu dò và cổng kết nối, vệ sinh hệ thống quạt gió, nguồn điện của máy, kiểm tra dead element định kỳ và cập nhật phần mềm máy siêu âm.

- Hướng dẫn nhân viên sử dụng: Hướng dẫn kỹ thuật viên, bác sĩ siêu âm về bảo quản thiết bị, tránh bẻ cong dây, sử dụng gel đúng loại, và báo cáo ngay khi đầu dò có dấu hiệu bất thường.

8. Công tác xử lý sự cố

- Ngắt nguồn điện.

- Đảm bảo an toàn cho bản thân và người bệnh.

- Liên hệ bộ phận trực tiếp quản lý máy móc, thiết bị.

- Giám sát hoạt động của thiết bị y tế, trực 24/24.

9. Tài liệu tham khảo

• Nghị định 98/2021/NĐ-CP ngày 08 tháng 11 năm 2021 của Chính phủ về quản lý trang thiết bị y tế.
• American Institute of Ultrasound in Medicine (2021); AIUM Practice Parameter for Cleaning, Disinfection, and Safe Use of Ultrasound Transducers; AIUM.
• Centers for Disease Control and Prevention (2019); Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities, Section on Ultrasound Transducers; CDC.

10. Kết luận

- Máy siêu âm và đầu dò siêu âm đóng vai trò quan trọng trong công tác khám, chữa bệnh. Việc quản lý tốt thiết bị không chỉ giúp tăng độ chính xác của chẩn đoán mà còn giảm chi phí sửa chữa, kéo dài tuổi thọ thiết bị và nâng cao an toàn cho người bệnh. Đề nghị các bộ phận sử dụng cần thực hiện đầy đủ quy trình kiểm định, khử khuẩn, bảo trì định kỳ, đồng thời tăng cường giám sát quá trình quản lý sử dụng nhằm đảm bảo thiết bị hoạt động hiệu quả, an toàn và bền vững cho đơn vị./.